“Het moet nu gebeuren. Het is erop of eronder.” Lieke (13 jaar) is er heel stellig over. Deze en vergelijkbare uitspraken hoor ik veel de laatste drie weken van het schooljaar. Een laatste toetsweek die bepalend is voor overgaan of zittenblijven. Wat een druk geeft dat. Er hangt nogal wat van af.
- 28 juni 2025
Daar bovenop worstelt Lieke met schuld- of schaamtegevoelens: “ik heb het toch weer op het laatste moment laten aankomen; ik had veel eerder met de leerstof aan de gang gemoeten; ik ben een slappeling.” Deze zelfoordelen gaan samen met beschuldigingen naar anderen: “Idioot dat we een toets aardrijkskunde hebben, terwijl bijna alle lessen zijn uitgevallen; hoe kan ik ooit mijn cijfers ophalen die ik begin van dit schooljaar haalde?; mijn ouders blijven maar aan mijn kop zeuren dat ik nou echt aan de slag moet.” Meer moe dan fit komt voor Lieke de finish van het schooljaar in zicht. En dan moet de eindsprint nog starten. De storm is al opgezet. De spanning zit in het lijf. Wat nu?
Het ventileren van deze uitspraken is al een eerste stap voor jongeren zoals Lieke. Even mogen klagen, zonder dat een volwassene aankomt met tegenwerpingen of oordelen. Nog effectiever is het wanneer jongeren vervolgens zich los kunnen maken uit de verstrikking van eigen overtuigingen. Wanneer ze merken dat het hen energie oplevert, wanneer ze ‘klagen en verzet’ kunnen omzetten in verantwoordelijkheid pakken voor waar je wél invloed op hebt. Wanneer ze stil staan en ervaren wat de storm met hen doet. Dat kan een proces van maanden of jaren zijn. Opgebouwde overtuigingen en spanningsklachten zijn niet zomaar ontstaan.
Ook helpt het wanneer jongeren eigen talenten kunnen inzetten. Het zijn snelle en creatieve denkers met een flinke portie humor. Van de week zei Lieke: “Waarom moet ik weten wat het gender van een croissant is?” Samen konden we er hard om lachen. En juist dat gaf een energiestoot om nu echt te starten met het leren van de woordjes. Leuk? Nee, niet echt. Stressvrij? Nee, zo snel gaat dat niet. Merken dat je ergens beter in wordt? Al een klein beetje!
Ook in mij kan aan het einde van het schooljaar een storm razen, wanneer ik aanloop tegen de starheid van een onderwijssysteem. Ik moet wel eens diep ademhalen om het rustiger in mezelf te krijgen. Want alleen dan kan ik met betrokkenen van scholen blijven onderzoeken welke onderwijsaanpassingen helpend kunnen zijn. Soms lukt het om gezamenlijk de storm van een eindtoets wat te luwen: meer tijd voor een toets, een extra herkansing, een vervangende opdracht.
Dat is elke keer een zoektocht. Want we helpen jongeren niet als we ze altijd in de luwte houden. Soms stormt het. Terwijl we zo hard stilte nodig hebben. Ik wens Lieke en alle andere jongeren toe dat ze steeds beter in staat zijn om stormen te trotseren, vallend en opstaand, jankend en lachend. En dat ze in de zomervakantie heerlijk stil kunnen genieten van een croissantje in de Franse zon. Tot na de zomer!
