“Ik weet zelf ook niet wat het is. Mijn verstand weet echt wel dat heel veel toetsen in de vijfde klas meetellen als dossiertoets, en dat het dus slim is als ik die goed voorbereid. Maar ik blijf alles maar uitstellen en baal ontzettend van mezelf. Ik kies iedere keer weer voor de korte termijn en ga altijd dingen uit de weg. Dat geeft me zoveel stress.”
- 2 april 2025
Arienne uit 5 vwo is zichzelf zat. Ze heeft twee problemen. Het ene is dat ze schoolwerk uitstelt en daardoor stress krijgt. En het tweede is dat ze zo enorm chagrijnig is over haar eigen slappe gedrag. In haar woorden: “ik haat mezelf.”
Wat kan de impuls toch sterk zijn om moeilijke dingen te ontwijken. Wegdrukken dat er iets rot voelt. “Vergeten” dat iets waar we tegenop zien, gedaan moet worden. Onze hersenen zijn ingesteld op ‘de verleiding van vermijding’. Evolutionair hebben die mensen het overleefd, die weg holden voor wilde tijgers om zichzelf in veiligheid te brengen. Zo kunnen we ons nu ook gedragen bij spannende dingen, die ons brein waarneemt als ware het wilde tijgers. Dit lesje psycho-educatie valt bij Arienne wel in goede aarde. Daarna vraag ik haar om een tekening te maken van haar uitstelgedrag. Even later laat ze me zien hoe het bij haar werkt: “Kijk hier zie je mij dus volledig de verkeerde kant op gaan. Dat komt omdat er aan de kant van de weg een bordje ‘gratis kittens’ staat. Die zijn zoooo schattig. Dat bordje móet ik wel volgen. En dan ga ik dus totaal de verkeerde kant op en gaat alles mis.” We praten over een paar voorbeelden van dingen die voor haar ‘gratis kittens’ zijn. En we zoomen in op het rotgevoel over zichzelf als het misgaat.
Dan vraag ik haar de tekening aan te vullen met een suggestie voor een verbetering van de situatie. Wat zou haar helpen om de verleiding te weerstaan? Ze denkt even na en schetst dan met groene stift een paar figuren. Al tekenend legt ze me uit: “De verleiding weerstaan gaat me echt niet lukken. Ik ga echt eerst de verkeerde kant op. Maar het zou wel handig zijn als ik mezelf niet zo haat dát ik de verkeerde afslag heb genomen. Dus tadaaaa, er is nu een rotonde: ik kan een rondje rijden en weer terug op de route richting de toets komen.”
Mijn suggestie om een oplossing te zoeken om verleidingen te weerstaan, veegt zij hiermee subiet van tafel. Zij voelt aan dat gedragsverandering vooral nodig is ná de vermijding. Even ben ik verrast. Ik zag die wending niet aankomen. Maar onmiddellijk schakel ik mee. Ik geloof immers oprecht dat een jongere zelf het beste kan aangeven wat voor hem of haar het beste werkt. In een volgende sessie zullen we kijken wat Arienne nodig heeft om zichzelf te herpakken, elke keer wanneer zij voor ‘gratis kittens’ is gegaan. Ze zal zelf met de beste suggesties komen. Het toetsrooster ophangen? Samen met een vriendin in de bieb afspreken om te gaan leren? Katjesdrop als beloning voor elke keer dat een schooltaak kan worden afgevinkt? Een armband met een poesje als visuele reminder dragen om met minder haat en meer mildheid naar haar eigen gedrag te kijken? Laat ik maar stoppen met bedenken wat voor haar allemaal zou kunnen werken. Die verleiding wil ik echt vermijden. Zij gaat haar eigen oplossingen creëren. Zij leidt. Ik volg.
